Khu di tích khởi nghĩa Yên Thế - Dấu ấn hào hùng của Hùm thiêng Hoàng Hoa Thám
NSSC Bắc NinhĐăng: Cập nhật lần cuối: 22 phút đọc

Giữa đại ngàn xanh thẫm của miền thượng du Cầu Gồ xưa, khu di tích khởi nghĩa Yên Thế hiện lên như một bản anh hùng ca bằng đất đá và tre gai trường tồn cùng năm tháng. Quy tụ hai mươi ba điểm di tích thành phần từ đồn Phồn Xương, đền Thề đến đồn Hố Chuối, quần thể Di tích quốc gia đặc biệt này khắc họa trọn vẹn tài thao lược của vị thủ lĩnh áo vải Đề Thám.
Địa thế hiểm yếu và lịch sử khu di tích khởi nghĩa Yên Thế
Lịch sử hình thành khu di tích khởi nghĩa Yên Thế gắn liền mật thiết với điều kiện địa tự nhiên đặc thù của vùng chuyển tiếp giữa đồng bằng châu thổ Bắc Bộ với dãy núi cánh cung Đông Triều và cánh cung Bắc Sơn. Chính địa hình đồi núi bát úp đan xen những thung lũng rừng rậm chằng chịt đã kiến tạo nên một căn cứ địa quân sự thiên hiểm cho cuộc kháng chiến nông dân kéo dài gần ba mươi năm (1884–1913).
Bối cảnh lịch sử và địa hình rừng núi thượng du
Vào nửa cuối thế kỷ XIX, vùng đất Yên Thế thuộc thượng du xứ Kinh Bắc nổi tiếng với địa thế núi đồi trùng điệp, sông suối chia cắt phức tạp và những cánh rừng nguyên sinh rậm rạp phủ kín tre gai, lim, sến, táu nối liền sang Thái Nguyên, Lạng Sơn và Vĩnh Phúc. Cư dân tụ cư tại đây phần lớn là những người nông dân nghèo khó nhưng giàu lòng quả cảm từ khắp các miền quê đồng bằng Bắc Bộ tìm lên khai khẩn đất hoang, lập làng bản và tự tổ chức lực lượng vũ trang bảo vệ xóm giềng. Khi quân đội viễn chinh Pháp mở rộng các cuộc hành quân đánh chiếm thành Bắc Ninh và tiến lên bình định vùng thượng du vào mùa xuân năm 1884, nhân dân Yên Thế đã lập tức đứng lên dựng cờ khởi nghĩa để giữ gìn ruộng đất, quê hương và quyền sống độc lập.
Dưới ngọn cờ tụ nghĩa của các bậc thủ lĩnh nông dân kiệt xuất, phong trào khởi nghĩa Yên Thế đã tận dụng triệt để lợi thế địa hình rừng núi hiểm trở để xây dựng hàng loạt hệ thống đồn lũy, chiến hào, ụ súng và trạm gác tiền tiêu phân bố trên phạm vi rộng lớn thuộc bốn huyện Yên Thế, Tân Yên, Việt Yên và Yên Dũng xưa. Khác với những tòa thành đá hay thành gạch truyền thống của triều đình phong kiến nằm ở nơi bằng phẳng dễ bị pháo binh hiện đại bao vây công phá, hệ thống căn cứ trong khu di tích khởi nghĩa Yên Thế dựa hoàn toàn vào thế núi tự nhiên, lấy rừng già làm màn che, lấy suối sâu làm hào ngăn cách và lấy các làng bản trung kiên làm hậu phương tiếp lương tải đạn bền bỉ.
Trải qua ba mươi năm chiến đấu kiên cường từ năm 1884 đến năm 1913, mỗi ngọn đồi, mỗi mái đình, ngôi chùa cổ và mỗi lũy đất trình trong vùng căn cứ đều thấm đẫm mồ hôi, xương máu cùng trí tuệ quân sự sáng tạo của nghĩa quân. Sự kết hợp hoàn hảo giữa yếu tố thiên thời, địa lợi của vùng rừng núi Cầu Gồ – Nhã Nam với lòng dân đoàn kết một lòng đã biến quần thể căn cứ địa này thành bức tường đồng vách sắt, làm thất bại nhiều cuộc hành quân quy mô lớn của đối phương và ghi dấu ấn chói lọi trong lịch sử cận đại Việt Nam.
Quá trình hình thành mạng lưới căn cứ qua ba giai đoạn
Nhìn từ tiến trình lịch sử quân sự, hệ thống các công trình và địa điểm trong khu di tích khởi nghĩa Yên Thế được kiến thiết, củng cố và mở rộng qua ba giai đoạn chiến lược rõ rệt gắn liền với diễn biến của phong trào kháng chiến. Trong giai đoạn thứ nhất từ năm 1884 đến năm 1892, dưới sự lãnh đạo tối cao của thủ lĩnh Lương Văn Nắm (tức Đề Nắm) cùng sự phối hợp đắc lực của vị tướng trẻ Trương Văn Thám, nghĩa quân đã xây dựng cụm căn cứ phòng ngự liên hoàn tại khu vực Hố Chuối, Cao Thượng, Hom và phân bố lực lượng tại các ngôi đình, chùa cổ như đình Dĩnh Thép, chùa Lèo, chùa Thông để tổ chức hội thề, luyện tập võ nghệ và đánh trả các đợt tiến công bằng pháo binh.
Bước sang giai đoạn thứ hai từ năm 1892 đến năm 1897 và giai đoạn hòa hoãn, tích lũy lực lượng từ năm 1897 đến năm 1909, sau khi thủ lĩnh Lương Văn Nắm hy sinh, trọng trách thống lĩnh toàn bộ phong trào được trao cho Hoàng Hoa Thám – người được nhân dân và cả đối phương kính nể suy tôn là Hùm thiêng Yên Thế. Trong thời kỳ này, thủ lĩnh Đề Thám đã chuyển trung tâm đầu não về khu vực Cầu Gồ, trực tiếp chỉ đạo xây dựng đại bản doanh đồn Phồn Xương và khu đồn điền Phồn Xương trở thành "thủ phủ kháng chiến" sầm uất. Không chỉ củng cố các lũy đất quân sự tại đồn Hố Chuối, đồn Hom, đồn Mỏ Trạng, ông còn cho tu bổ đền Thề, đền Cầu Khoai và mở mang canh tác nông nghiệp, biến vùng căn cứ thành trung tâm hội tụ của các nhà yêu nước khắp ba kỳ.
Trong giai đoạn thứ ba từ năm 1909 đến năm 1913, khi đối phương huy động hơn một vạn rưỡi quân chính quy cùng vũ khí tối tân mở cuộc tổng tấn công vây ráp quy mô lớn vào đại bản doanh Phồn Xương, mạng lưới điểm tựa thuộc khu di tích khởi nghĩa Yên Thế tiếp tục phát huy vai trò là hệ thống chiến lũy cơ động. Nghĩa quân đã dựa vào các công sự kiên cố tại đồn Phồn Xương, đồn Đồi Cháy, động Thiên Thai và hệ thống đường hầm bí mật xuyên rừng để cầm cự, tiêu hao sinh lực địch trước khi rút vào hoạt động du kích dài ngày. Trải qua hơn một thế kỷ, hai mươi ba điểm di tích tiêu biểu còn lưu giữ trên thực địa chính là bộ biên niên sử vật chất sống động phản ánh trọn vẹn ba giai đoạn hào hùng ấy.
| Điểm di tích tiêu biểu | Vị trí địa lý trong quần thể | Niên đại và giai đoạn gắn liền | Vai trò lịch sử và đặc điểm kiến trúc cốt lõi |
|---|---|---|---|
| Đồn Phồn Xương | Vùng trung tâm Cầu Gồ, Yên Thế | Giai đoạn 1892 – 1909 (đại bản doanh Đề Thám) | Thủ phủ kháng chiến với tường trình đất dày, lỗ châu mai ba tầng và hào sâu |
| Đền Thề | Đối diện phía trước đồn Phồn Xương | Cuối thế kỷ XIX (tôn tạo năm 1897) | Nơi tổ chức lễ cắt máu ăn thề xuất quân của nghĩa quân trước mỗi trận đánh |
| Đồn Hố Chuối | Thung lũng rừng chuối xã Phồn Xương | Giai đoạn 1888 – 1891 | Pháo đài phòng ngự hiểm trở làm nên chiến thắng vang dội mùa đông năm 1890 |
| Đình Dĩnh Thép | Làng Dĩnh Thép, vùng Tân Yên | Khởi dựng thời Lê – Nguyễn, sự kiện 1884–1888 | Nơi thủ lĩnh Lương Văn Nắm tế cờ khởi nghĩa năm 1884 và họp bàn quân cơ |
| Chùa Lèo và Đền Cầu Khoai | Khu vực Phồn Xương – Đồng Vương | Thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX | Căn cứ hậu cần, trạm liên lạc bí mật và nơi sinh hoạt tín ngưỡng của nghĩa quân |
Quy hoạch thành lũy và kiến trúc khu di tích khởi nghĩa Yên Thế
Giá trị nổi bật làm nên tầm vóc đặc biệt của khu di tích khởi nghĩa Yên Thế trong kho tàng di sản quân sự Việt Nam chính là nghệ thuật quy hoạch đồn lũy đất kết hợp kiến trúc đình chùa truyền thống. Mỗi công trình tại đây đều thể hiện tư duy phòng thủ chủ động, biến những vật liệu dân dã nơi thôn dã thành pháo đài bất khả xâm phạm.

Đại bản doanh đồn Phồn Xương và không gian đền Thề
Nằm ở vị trí trung tâm và giữ vai trò trái tim của toàn bộ khu di tích khởi nghĩa Yên Thế là đồn Phồn Xương (còn gọi là đồn Cụ hay đồn Hồ), tọa lạc trên một gò đồi thấp có tầm quan sát bao quát cả vùng thung lũng Cầu Gồ. Đồn được thiết kế theo mặt bằng hình chữ nhật hơi vuông, bao bọc xung quanh bởi hệ thống hào nước sâu rộng cắm đầy chông tre và lũy tre gai dày đặc. Điểm độc đáo nhất về mặt kỹ thuật kiến trúc quân sự tại đồn Phồn Xương là bức tường thành đắp hoàn toàn bằng đất sét sỏi son bản địa trộn vôi mật nện chặt vô cùng kiên cố: chân tường rộng tới hai mét, đỉnh tường thu hẹp còn khoảng một mét và cao trên ba mét, đủ sức chịu đựng sức công phá trực tiếp của đạn đại bác sơn pháo đương thời.
Bên trong lòng tường thành của đồn Phồn Xương, các nghệ nhân và nghĩa quân đã thiết kế hệ thống bậc cấp bằng đất chạy dọc theo thân tường cùng hàng loạt lỗ châu mai trổ khéo léo theo ba tầm bắn khác nhau gồm tầm đứng bắn, tầm quỳ bắn và tầm nằm bắn. Cấu trúc lỗ châu mai hình loa kèn loe rộng ra phía ngoài nhưng thu hẹp ở phía trong giúp các tay súng nghĩa quân có góc xạ giới kiểm soát toàn bộ cánh đồng phía trước mà vẫn được che chắn an toàn tuyệt đối trước hỏa lực đối phương. Phía trong đồn từng bố trí dãy nhà ở và làm việc của thủ lĩnh Hùm thiêng Yên Thế, nhà khách tiếp đón các sĩ phu bốn phương, khu trại lính, kho lương thực và xưởng rèn đúc vũ khí, tạo nên một tổng hành dinh quân sự hoàn chỉnh giữa núi rừng.
Ngay phía trước cổng đồn Phồn Xương, bên bờ hồ nước trong xanh rợp bóng cây cổ thụ là công trình đền Thề – điểm tựa tâm linh thiêng liêng bậc nhất của nghĩa quân Yên Thế. Ngôi đền ban đầu được dựng bằng tre nứa lá vào cuối thế kỷ XIX, đến năm 1897 trong thời kỳ hòa hoãn lần thứ hai được Đề Thám cho tu bổ khang trang hơn theo lối kiến trúc cổ truyền gồm ba gian Tiền tế và một gian Hậu cung. Đúng như tên gọi lịch sử của di tích, đền Thề là nơi mỗi người nông dân khi gia nhập hàng ngũ nghĩa quân đều trang nghiêm quỳ trước bàn thờ Tổ quốc và thần linh, làm lễ cắt máu hòa vào rượu cùng uống và đọc lời thề sinh tử vì đại nghĩa giữ nước, tuyệt đối trung thành với chủ tướng và không bao giờ phản bội đồng đội. Ngay cạnh không gian đền Thề và đồn Phồn Xương ngày nay còn có tượng đài Anh hùng dân tộc Hoàng Hoa Thám uy nghi cùng nhà trưng bày lưu giữ hàng trăm hiện vật gốc vô giá.
Pháo đài đồn Hố Chuối, đình Dĩnh Thép và chùa Lèo
Cách đại bản doanh Phồn Xương không xa về phía Đông Nam là đồn Hố Chuối – một kiệt tác kiến trúc công sự dã chiến phòng ngự rừng núi tiêu biểu trong khu di tích khởi nghĩa Yên Thế. Được xây dựng từ năm 1890 dưới sự chỉ huy trực tiếp của Đề Nắm và Đề Thám, đồn Hố Chuối nằm ẩn mình trong một thung lũng hẹp bốn bề là vách núi dựng đứng và rừng chuối, rừng vầu rậm rạp. Đồn chính có bình đồ hình chữ nhật dài khoảng ba mươi mét, rộng hai mươi mét, tường thành trình bằng đất đồi dày từ hai đến bốn mét, xung quanh có hệ thống giao thông hào ngầm nối thông ra các ụ súng tiền tiêu trên sườn đồi và hệ thống hầm trú ẩn lát gỗ lim kiên cố chống đạn pháo. Chính tại pháo đài đất hiểm yếu này, vào tháng 12 năm 1890, nghĩa quân đã đánh bại liên tiếp ba đợt tiến công quy mô lớn của quân Pháp do các tướng lĩnh dày dạn kinh nghiệm chỉ huy, gây tiếng vang chấn động khắp Đông Dương.
Bên cạnh hệ thống đồn lũy quân sự, quần thể khu di tích khởi nghĩa Yên Thế còn bao gồm những công trình kiến trúc tín ngưỡng tôn giáo cổ kính gắn liền với buổi bình minh của cuộc khởi nghĩa, tiêu biểu là đình Dĩnh Thép và chùa Lèo. Tọa lạc tại vùng đất Tân Yên, đình Dĩnh Thép là một ngôi đình làng cổ có quy mô kiến trúc bề thế thời Lê – Nguyễn với tòa Đại đình năm gian hai chái, mái đao cong vút và nghệ thuật chạm khắc gỗ tứ linh tinh xảo. Vào ngày 16 tháng 3 năm 1884, chính tại sân đình Dĩnh Thép, thủ lĩnh Lương Văn Nắm cùng các nghĩa sĩ vùng Nhã Nam – Yên Thế đã long trọng tổ chức lễ tế cờ xuất quân, chính thức phát động cuộc khởi nghĩa nông dân Yên Thế kéo dài suốt ba thập kỷ; ngôi đình sau đó tiếp tục là nơi diễn ra hội nghị kiện toàn bộ máy chỉ huy nghĩa quân vào năm 1888.
Cùng với đình Dĩnh Thép, chùa Lèo (tên chữ là Khánh Quang tự) và đền Cầu Khoai tại vùng Phồn Xương cũng là những điểm di tích lịch sử – văn hóa đặc sắc trong hệ thống căn cứ địa. Chùa Lèo nằm trên một ngọn đồi thấp tĩnh mịch, không chỉ là nơi sinh hoạt tôn giáo của nhân dân địa phương mà còn được thủ lĩnh Đề Thám chọn làm trạm quan sát tiền tiêu, nơi cất giấu lương thảo và là địa điểm bí mật để đón tiếp các nhà cách mạng tiền bối đến bàn bạc quốc sự. Sự kết hợp hài hòa giữa hệ thống đồn lũy quân sự như đồn Phồn Xương, đồn Hố Chuối với các công trình văn hóa tâm linh như đền Thề, đình Dĩnh Thép, chùa Lèo đã tạo nên cấu trúc không gian "quân dân nhất trí, làng đồn một thể" vô cùng độc đáo của vùng đất thượng võ.
- Kỹ thuật tường trình đất chống pháo: Tường đồn Phồn Xương và đồn Hố Chuối được nện bằng đất sét sỏi son dày tới hai đến bốn mét, có độ đàn hồi cao giúp hấp thụ và vô hiệu hóa sức nổ của đạn pháo.
- Hệ thống lỗ châu mai ba tầng: Thiết kế lỗ bắn hình phễu theo ba tư thế đứng, quỳ, nằm kết hợp giao thông hào ngầm giúp nghĩa quân phát huy tối đa hiệu quả súng trường và hỏa mai.
- Không gian tâm linh cố kết lòng quân: Đền Thề, đình Dĩnh Thép và đền Cầu Khoai đóng vai trò là trung tâm tinh thần, nơi cử hành nghi thức cắt máu ăn thề và tế cờ xuất trận.
- Mạng lưới căn cứ liên hoàn hai mươi ba điểm: Phân bố rộng khắp các địa bàn Yên Thế, Tân Yên, Việt Yên, Yên Dũng, tạo thế trận du kích linh hoạt tiến có thể đánh, lui có thể giữ.
Sự kiện lịch sử và anh hùng tại khu di tích khởi nghĩa Yên Thế
Mỗi công trình kiến trúc và mỗi hiện vật lưu giữ tại khu di tích khởi nghĩa Yên Thế đều gắn liền với tên tuổi của những bậc anh hùng hào kiệt đã làm rạng danh non sông. Nơi đây không chỉ ghi dấu chiến công của các thủ lĩnh nông dân mà còn là điểm hội tụ của các phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX.

Khí phách thủ lĩnh Đề Nắm cùng tướng lĩnh Hoàng Hoa Thám
Nhắc tới khu di tích khởi nghĩa Yên Thế, lịch sử dân tộc mãi khắc ghi công lao mở đường của vị thủ lĩnh đầu tiên Lương Văn Nắm (Đề Nắm) – người con ưu tú của quê hương Tân Yên đã dựng cờ tụ nghĩa tại đình Dĩnh Thép vào mùa xuân năm 1884. Với uy tín lớn lao và tài tổ chức quân sự mưu lược, Đề Nắm đã quy tụ hàng chục toán nghĩa binh rời rạc trong vùng thành một lực lượng kháng chiến thống nhất, trực tiếp chỉ huy xây dựng cụm căn cứ đồn Hố Chuối, đồn Cao Thượng và lập nên những chiến công vang dội suốt tám năm đầu của phong trào (1884–1892). Tinh thần quyết chiến vì quê hương bản quán của Đề Nắm đã đặt nền móng vững chắc cho sức sống bền bỉ của căn cứ địa Yên Thế.
Kế tục sự nghiệp của Đề Nắm từ tháng 4 năm 1892, danh nhân Hoàng Hoa Thám (1858–1913) đã đưa cuộc khởi nghĩa phát triển lên đỉnh cao rực rỡ nhất, biến đồn Phồn Xương thành biểu tượng của ý chí độc lập tự chủ suốt hơn hai mươi năm tiếp theo. Bằng nghệ thuật chiến tranh du kích thiên biến vạn hóa kết hợp tài tình với lối đánh công kiên giữ đồn lũy, vị thủ lĩnh mang biệt danh Hùm thiêng Yên Thế đã hai lần buộc chính quyền thực dân Pháp phải ký kết thỏa ước giảng hòa (năm 1894 và năm 1897), nhượng quyền cai quản vùng đất bốn tổng Nhã Nam, Mục Sơn, Yên Lễ, Hữu Thượng cho nghĩa quân tự trị. Trong những năm tháng đóng đại bản doanh tại Phồn Xương, hình ảnh vị chủ tướng giản dị trong bộ áo vải nâu sồng cùng người vợ can trường là bà Ba Cẩn (Đặng Thị Nhu), Cả Trọng, Cả Dinh, Cả Huỳnh chăm lo mở đồn điền, rèn vũ khí và thương yêu nghĩa sĩ như ruột thịt đã trở thành huyền thoại bất tử trong lòng nhân dân.
Dấu ấn hội tụ sĩ phu và hiện vật kháng chiến
Một giá trị lịch sử vô cùng đặc sắc của khu di tích khởi nghĩa Yên Thế là vào những năm đầu thế kỷ XX, đại bản doanh đồn Phồn Xương và khu vực chùa Lèo đã vượt ra khỏi khuôn khổ của một căn cứ nông dân địa phương để trở thành nơi giao lưu, hội tụ của các nhà chí sĩ cách mạng tiêu biểu trên khắp cả nước. Năm 1906, nhà chí sĩ yêu nước lỗi lạc xứ Nghệ là Phan Bội Châu cùng các đồng chí trong phong trào Đông Du đã vượt đường xa tìm lên đồn Phồn Xương hội kiến với Hoàng Hoa Thám, bàn kế hoạch phối hợp hành động giữa lực lượng vũ trang Yên Thế với các tổ chức yêu nước mới, đồng thời được Đề Thám dành hẳn một khu đất lập đồn Tú Nghệ để hỗ trợ nghĩa quân. Cũng trong năm 1906, nhà cải cách dân chủ Phan Châu Trinh đã đích thân lên thăm căn cứ Phồn Xương để trao đổi thời cuộc với vị anh hùng áo vải, để lại những trang ghi chép đầy cảm phục về kỷ luật nghiêm minh và khí phách tự cường của nghĩa quân nơi rừng xanh.
Hiện nay, tại Nhà trưng bày thuộc khu trung tâm đồn Phồn Xương, du khách và các nhà nghiên cứu có dịp chiêm ngưỡng hàng trăm hiện vật lịch sử gốc gắn liền với cuộc đời chiến đấu của Hùm thiêng Yên Thế và các nghĩa sĩ. Nổi bật trong sưu tập hiện vật là những khẩu súng trường, súng kíp hỏa mai, đại đao, kiếm lệnh, giáo mác do xưởng rèn nghĩa quân tự chế tạo; chiếc la bàn định hướng và ống nhòm quân sự mà Đề Thám từng sử dụng khi chỉ huy tác chiến; cùng hệ thống bàn ghế gỗ, chum sành đựng lương thực, văn bản thư từ giao thiệp và những bức ảnh tư liệu lịch sử quý hiếm chụp cảnh sinh hoạt tại căn cứ Phồn Xương đầu thế kỷ XX. Mỗi kỷ vật đều mang giá trị kiểm chứng lịch sử chân thực, tái hiện sống động cuộc đấu tranh kiên cường vì hòa bình và phẩm giá dân tộc.
Giá trị di sản quốc gia của khu di tích khởi nghĩa Yên Thế
Trải qua hơn một trăm bốn mươi năm kể từ ngày thủ lĩnh Lương Văn Nắm tế cờ tại đình Dĩnh Thép, khu di tích khởi nghĩa Yên Thế ngày nay đã trở thành một địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống yêu nước và là tâm điểm văn hóa lịch sử đặc sắc của vùng đất Bắc Ninh – Kinh Bắc mở rộng.
Truyền thống thượng võ trong không gian lễ hội mùa xuân
Hằng năm, cứ vào ngày 15, 16 và 17 tháng 3 dương lịch (kỷ niệm ngày bùng nổ cuộc khởi nghĩa 16 tháng 3 năm 1884), tại khu vực trung tâm đồn Phồn Xương và đền Thề lại tưng bừng diễn ra lễ hội Yên Thế – một lễ hội lịch sử quy mô lớn đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2012. Tâm điểm của lễ hội là nghi thức lễ tế cờ trang nghiêm, lễ dâng hương tưởng niệm Anh hùng dân tộc Hoàng Hoa Thám, thủ lĩnh Lương Văn Nắm cùng các nghĩa sĩ đã vị quốc vong thân, và màn tái hiện nghi lễ cắt máu ăn thề hào hùng trước sân đền Thề trong tiếng trống trận, tiếng chiêng ngân vang dậy cả núi rừng Cầu Gồ.
Trong suốt những ngày mở hội tại khu di tích khởi nghĩa Yên Thế, không gian văn hóa thượng võ và bản sắc dân gian vùng thượng du được thể hiện rực rỡ qua các giải đấu vật cổ truyền, biểu diễn võ thuật dân tộc, bắn nỏ, đẩy gậy, kéo co, múa lân sư rồng cùng các buổi giao lưu hát Soọng cô, hát Sli, hát Lượn của đồng bào các dân tộc Tày, Nùng, Cao Lan sống gắn bó lâu đời quanh vùng căn cứ. Bên cạnh các hoạt động văn hóa tâm linh, vùng đất lịch sử Yên Thế ngày nay còn nổi tiếng khắp cả nước với những sản vật nông nghiệp – sinh thái bản địa trứ danh được nuôi trồng ngay trên những sườn đồi căn cứ xưa như gà đồi Yên Thế săn chắc thơm ngon và thức quà thiên nhiên tinh khiết mật ong rừng Yên Thế, góp phần mang lại diện mạo trù phú, thanh bình cho miền quê cách mạng.
Bảo tồn di sản quân sự và giáo dục truyền thống
Với tầm vóc lịch sử to lớn và hệ thống di tích kiến trúc – quân sự nguyên gốc trải rộng trên nhiều địa bàn, ngày 10 tháng 5 năm 2012, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 548/QĐ-TTg xếp hạng hệ thống Những địa điểm Khởi nghĩa Yên Thế là Di tích quốc gia đặc biệt. Cùng với khu di tích chiến thắng Xương Giang ở vùng trung tâm Bắc Giang, quần thể di tích Yên Thế đã tạo nên trục di sản lịch sử quân sự – văn hóa vô cùng độc đáo, khẳng định truyền thống chống ngoại xâm kiên cường và tinh thần yêu chuộng hòa bình, nhân nghĩa của con người vùng đất Kinh Bắc qua mọi thời đại.
Trong những năm qua, dự án bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị khu di tích khởi nghĩa Yên Thế đã được triển khai đồng bộ và khoa học tại đồn Phồn Xương, đền Thề, đồn Hố Chuối, đình Dĩnh Thép, chùa Lèo cùng hệ thống nhà trưng bày, quảng trường trung tâm và các tuyến đường kết nối di sản. Để tra cứu đầy đủ hồ sơ tư liệu bách khoa về hệ thống di tích quốc gia đặc biệt, danh nhân lịch sử và các dự án bảo tồn di sản bản địa trên toàn tỉnh, độc giả có thể truy cập cổng thông tin chính thức Bắc Ninh NSSC nhằm cập nhật những thông tin chuyên sâu nhất. Giữa màu xanh bạt ngàn của núi đồi hôm nay, khu di tích khởi nghĩa Yên Thế mãi mãi là biểu tượng sáng ngời của lòng yêu nước, ý chí tự lực tự cường và khát vọng độc lập, hòa bình vĩnh cửu của dân tộc Việt Nam.
NSSC Bắc Ninh
bacninh.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Bắc Ninh.
Xem thêm các bài trong chuyên mục Địa điểm Bắc Ninh.
Bài liên quan
Khu di tích chiến thắng Xương Giang - Bản hùng ca đại thắng năm 1427 của nghĩa quân Lam Sơn
Khu di tích chiến thắng Xương Giang lưu giữ dấu tích thành cổ Xương Giang và đền Xương Giang, tôn vinh chiến công oanh liệt năm 1427 của nghĩa quân Lam Sơn.
Chùa Phật Tích - Tuyệt tác điêu khắc đá thời Lý bên sườn núi Lạn Kha
Chùa Phật Tích tọa lạc bên sườn núi Lạn Kha là danh lam cổ tự tiêu biểu của vương triều Lý. Di tích lưu giữ pho tượng Phật A Di Đà đá xanh và hàng linh thú cổ.
Chùa Dâu - Tổ đình Phật giáo cổ xưa bậc nhất trên đất cổ Luy Lâu
Chùa Dâu trên vùng đất cổ Luy Lâu là trung tâm Phật giáo lâu đời bậc nhất Việt Nam. Quần thể di tích nổi bật với tháp Hòa Phong, tượng Tứ Pháp và bộ Mộc bản cổ.



